جستجو
     
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
اعجاز قرآن از نظر فصاحت و بلاغت
1,648
 
 

Tahoor_invitation

علمای معانی در تفسیر فصاحت و بلاغت می گویند: فصاحت که گاهی توصیفی برای کلمه، و گاه توصیفی برای کلام است، عبارت است از خالی بودن کلام از حروف و کلمات ثقیل و سنگین و نامأنوس، و بد آهنگ و ناموزون، و همچنین تعبیرات رکیک و سبک و نفرت انگیز و گوش خراش و ناهماهنگ و پیچیده وگنگ و مبهم.
و بلاغت عبارت است از تناسب کلام با مقتضای حال، و هماهنگی کامل با هدفی که سخن به خاطر آن گفته می شود.

شک نیست که این دو بیش از آنچه جنبه علمی و دستوری داشته باشد جنبه ذوقی و استعدادی دارد ولی همان ذوق و استعداد نیز در سایه تعلیم و تربیت و توجه به قواعدی که غالباً از کلمات فصحا و بلغا گرفته شده، شکوفاتر و کاملتر و منظمتر می شود، درست همانند ذوق شعر یا استعداد خوشنویسی که به وسیله استاد و از طریق آموزش تکامل می یابد.

برای توجه بیشتر و آگاهی افزونتر، اعجاز قرآن در این زمینه توجه به نکات زیر لازم است:
1- عرب جاهلی در حدی از فصاحت و بلاغت بود که اشعار باقی مانده آن عصر و ازجمله «معلقات سبع» هنوز هم به عنوان اشعار برگزیده عرب شناخته می شود، ولی می دانیم بعد از نزول قرآن، آنها همه آن اشعار را برچیدند و در مقابل فصاحت بی نظیر قرآن زانو زدند، و با تمام انگیزه هایی که برای معارضه و مبارزه با قرآن داشتند، قادر به ارائه چیزی نشدند.

2- در طول تاریخ همیشه، در برابر مردان حق، گروهی که منافع نامشروعشان به خطر افتاده به پا می خاستند و برچسبهایی برآنها می زدند، این برچسب ها در عین دروغ و تهمت بودن، حاکی از پاره ای از واقعیات بوده که در آن محیط وجود داشته، مثلا از جمله برچسبهایی که به پیامبر اسلام (ص) زدند مساله سحر و ساحری بود که در مقیاس بسیار وسیعی به کار می رفت.
در آیات 24 و 25 سوره مدثر می خوانیم: فقال ان هذا الا سحر یوثر ان هذا الا قول البشر: «سرانجام (ولید بزرگ مشرکان) گفت: این (قرآن) چیزی جز یک سحر جالب (همچون سحرهای پیشینیان نیست) این جز سخن بشر نمی باشد».

علت اصلی این نسبت ناروا به پیامبر (ص) نفوذ عجیب و خارق العاده آیات قرآن بود که با فصاحت و بلاغت عجیبش دلها را به سوی خود جذب می کرده، به گونه ای که نمی توانستند این نفوذ را یک امر عادی تلقی کنند، و برای آن واژه ای جز واژه « سحر » که در لغت به معنی هر کار نافذ خارق العاده ای است که منشا آن آشکار نباشد، برای آن انتخاب کنند.
گر چه آنها با این نسبت می خواستند پرده روی یک حقیقت آشکار بکشند و اعجاز الهی را انکار کنند ولی با این سخن خود، ناآگاهانه به عظمت قرآن اعتراف می کردند که جاذبه سحر آسایی دارد!

3- در میان شعرا و سخن پردازان، این نکته معروف است که در بسیاری از موارد، برای زیبائی بیان، باید از مبالغه های دروغ آمیز، استفاده کرد و مثلا به خاطر گرد و غباری که از سم ستوران لشکر، در بیابان برپا می شود، طبقات هفتگانه زمین را شش، و طبقات آسمان را هشت کرد! و یا نه کرسی فلک را زیر پای گذارد، تا به بلندای رکاب «قزل ارسلان» رسید! و دل را دریای خون، و اشک چشم را رود جیحون ساخت .
ولی هنگامی که ما به قرآن مراجعه می کنیم، در هیچ موردی مبالغه دروغ آمیز نمی بینیم، و با تمام زیبایی و ظرافت که در الفاظ و معانی وجود دارد همگی بیانگر حقایق است. (1)

در زمان پيامبر (صلي الله عليه و آله و سلم)، فنّ ارجمند و هنر با شكوه، تنها در كلام فصيح و بليغ ـ به‌ ويژه شعرهاي موزون و زيبا ـ خلاصه مي‌شد و شاعران نامي، سروده‌هاي خود را در بازارها و محافل و مجامع به معرض ديد و شنود فصحا و بلغاي عرب مي‌گذاشتند و پس از انتخاب برترين، آن را بر ديوار كعبه به عنوان سند افتخار فرهنگي و ادبي نصب مي‌كردند.

"نابغه ذبياني"، داور سروده‌هاي عرب در بازار عكّاظ بود كه سره را از ناسره اعلام مي‌كرد؛ اما شيريني و زيبايي و رواني و مضمون بلند و عمق محتوا و شيوه‌ي‌ بيان و نظم با شكوه قرآن، خارج از جهان شعر و شاعري آنان بود و دوست و دشمن را به كرنش در برابر خود وا داشت؛ چنانکه برخي از صاحبان "معلّقات سبع"، با نزول برخي از آيات قرآن مجيد، شبانه اشعار خود را از ديوار كعبه برچيدند و ميدان فصاحت و بلاغت را به قرآن سپردند؛ زيرا از طور و طاقتشان بيرون بود و طاير بلند پرواز انديشه‌هاي فصيحان عرب و عجم هرگز به الفباي شكوهمند قرآن نرسيد و نخواهد رسيد.

شگفت آن كه الفاظ قرآن، برخاسته از همان الفبايي است كه در اختيار همگان قرار داشت و دارد، ولي نه در گذشته و حال و نه در آينده، اَحَدي توان آن را نداشت و ندارد كه با تركيب همين الفاظ و حروف، سوره‌اي همتاي كوچك‌ترين سوره‌ي‌ قرآني بياورد. (2)
و اینکه مشاهده می کنیم قرآن در آیات متعددی تهمت شاعر بودن را از پیامبر اسلام (ص) و تهمت شعر را از قرآن نفی می کند به همین دلیل است (در سه آیه از قرآن، این نسبت ناروا ازمشرکان نقل شده است «انبیاء-5، صافات-36، طور-30» و در دو آیه، خداوند با صراحت این معنی را از پیامبرش نفی می کند. «یس-69، و حاقه -41»)

آری با اینکه قرآن، عاری از تخیلات شاعرانه، مبالغات و اغراقهای دور از حقیقت شعری، وتشبیهات و استعارات خیالی است و چیزی جز بیان حقایق، آن هم بطور جدی و قطعی ندارد، در عین حال آن چنان شیرین و جذاب است که حتی دور افتادگان از اسلام بلکه مخالفان پیامبر (ص) را به خود جذب می کرد.

جالب اینکه تاریخ می گوید: بسیاری از شعرای بنام عرب هنگامی که خود را در برابر فصاحت قرآن دیدند، از جان و دل اسلام را پذیرا شدند.

4- این نکته نیز حایز اهمیت است که معمولاً هر سخنی با تکرار خسته کننده می شود اما قرآن چنان شیرین است که با خواندن صدها بار نه تنها ملالت آور نیست، بلکه جاذبه و شیرینی خود را حفظ می کند این معنی نه تنها در میان علاقه مندان به قرآن مشهور است که در میان دیگران نیز به وضوح دیده می شود.

این همان چیزی است که در حدیث معروفی از امام علی بن موسی الرضا (ع) می خوانیم که مردی از امام صادق (ع) پرسید: ما بال القرآن لایزداد علی النشر و الدرس الا غضاضة؟ «چرا قرآن بر اثر کثرت انتشارو درس و تلاوت کهنه نمی شود بلکه هر روز شادابتر است؟»
فرمود: لان الله تبارک و تعالی لم یجعله لزمان دون زمان و لالناس دون ناس، فهو فی کل زمان جدید، و عند کل قوم غض الی یوم القیامة: «زیرا خداوند متعال، آن را برای زمان معین یا گروه خاصی قرار نداده و لذا در هر زمان تازه است، و نزد هر قومی با طراوت تا روز قیامت».

5- یکی از ظرافتهای فصاحت و بلاغت، پرهیز از فزونی الفاظ و رعایت اختصار در عین مفهوم بودن و بیان تمام مقصود است، و به اصطلاح ترک «ایجاز مخل» و «اطناب ممل».
این معنی در حد اعلا در آیات قرآن رعایت شده، و گاهی یک داستان بزرگ را در یک آیه – که هر جمله از آن گویای فراز وسیعی از آن داستان است – بیان می کند که نمونه های زیادی در قرآن، از آن به چشم می خورد.

آیه معروف - و قیلیا ارض ابلعی ماءک و یا سماء اقلعی و غیض الماء و قضی الامر و استوت علی الجودی و قیل بعدا للقوم الضالمین: «و گفته شد: ای زمین آبهایت را فرو بر، و ای آسمان خودداری کن، آب فرو نشست و کار پایان یافت و کشتی در دامنه کوه جودی پهلو گرفت (و مشرکان نابود شدند) و گفته شد: دور باد قوم ستمگر» - نمونه روشنی از آن است. (سوره هود: 44)

آری همین آیه است که «ابن مقفع» ادیب معروف عرب را به زانو درآورد، که طبق مواعده با دوستانش می خواست به معارضه یک چهارم قرآن برخیزد وقتی به این آیه رسید دست نگهداشت و خود را کاملا عاجز و ناتوان دید، زیرا در عین اختصار ماجرای طوفان نوح (ع) و جزئیات و سرانجام آن را با تعبیرات کوتاه و بسیار پرمعنی شرح می دهد، و به گفته بعضی از محققان 23 نکته از صنایع ادبی در آن جمع است (استعاره، طباق، مجاز حذف، اشاره، موازنه، جناس، تسهیم یا ارسال، تقسیم، تمثیل، ارداف و ....) (3)

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

(1) پیام قرآن ج8 ص116

(2) تفسیر موضوعی آیة الله جوادی آملی ج3 ص301

(3) پیام قرآن ج8 ص119

 
 
خیلی ممنون.واقعا استفاده کردیم

شنبه 07 ارديبهشت
فاطمه طرقی
 
سلام :عرب برچه اساسي جامدات واشياء رامؤ نث ومذكر ناميده است؟ لطفامنابعي رامعرفي نماييد،

شنبه 06 آبان
پناهي

نظر کارشناس:
کاربر گرامی قانون خاصی در این زمینه نیست جز مطالبی سماعی /شنیدنی/وذوقی وسلیقه ای وبرخی از توجیهاتی که در حد دلیل نیست .با جستجو در اینترنت می توانید به مطالبی در این باره دست بیابید .موفق باشید .
 
با سلام و خسته نباشید سئوالی در مورد فصاحت و بلاغت قران دارم وآن این است که چگونه میتوان نابغه بودن پیامبر در امر فصاحت وبلاغت در میان شعرای آن زمان را رد کرد یعنی شاید پیامبر در زمینه فصاحت و بلاغت دارای نبوغی بوده و سبک جدیدی را ارائه کرده اند که دیگران در ان سطح نبودند و آن نبوغ را نداشتند مثل انیشتن در زمان ما و سئوال بعدی اینکه چگونه می توان در فصاحت و بلاغت آموزش دید تا بتوانیم فرق قرآن و دیگر آثار ادبی عرب را درک کنیم

شنبه 04 شهريور
خسرو نوری

نظر کارشناس:
کاربرگرامی پیامبر اسلام به تصریح قران کریم وگواهی تاریخ شخصی امی بوده است یعنی درس ناخوانده ومکتب نرفته وان چه در قران مشاهده می شود نمی تواند محصول یک نیوغ واستعداد ذاتی وشخصی باشد .دیگراین که برای اشنایی با فن فصاحت وبلاغت باید کتب مربوط به این دوفن وسایر فنون مربوطه را هم مطالعه کنید وهم اموزش ببینید .
 
با سلام و عرض خسته نباشید خدمت دوستان و زحمتکشان عزیز در موسسه فرهنگی جام طهور از مقالات فوق بسیار استفاده بردم مدتها بود که به دنبال منابعی در زمینه اعجاز آوای قرآن کریم بودم که خوشبختانه در این سایت یافتم به امید موفقیت روزافزون شما یا حق

پنجشنبه 26 شهريور
عاطفه حجتی
   
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
 
 

اعجاز قرآن از نظر عدم تضاد و اختلاف

قرآن؛ بیان کننده علوم و دانشها

قرآن؛ شاهکار ادبیات و هنر

هماهنگی کلمات و معانی واژه های قرآن

نمونه ای از بلاغت در قرآن

 
 
 
 

(1) پیام قرآن ج8 ص116

(2) تفسیر موضوعی آیة الله جوادی آملی ج3 ص301

(3) پیام قرآن ج8 ص119

 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور