جستجو
     
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
نعمتهای جسمانی بهشت (11)؛ حوض کوثر
782
 
 

Tahoor_invitation خدا به فرستاده خود کوثر را بخشید که خیرى بزرگ است و آن را رحمتى اهدا شده به همه جهانیان و وسیله رسیدن برکات خدا به مؤمنان قرار داد."إنا أعطیناک الکوثر". سوره ی کوثر، آیه ی 1، ما به تو کوثر [= خیر و برکت فراوان] عطا کردیم.
در تفسیر کوثر معانی فراوانی گفته شده است؛ از جمله:
1 ـ نهری است در بهشت. ابن عباس گفته است: وقتی این آیه نازل شد پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) بر منبر آن را بر مردم تلاوت کرد. چون فرود آمد گفتند: یا رسول الله کوثر چیست که خداوند به شما عطا فرموده است؟ فرمود: نهری است در بهشت از شیر سفیدتر و از قدح پایدارتر. دو طرف این نهر قبه هایی از در و یاقوت است. پرندگان سبز وارد این نهر می گردند.... امام صادق (علیه السلام) نیز فرمود: کوثر نهری است در بهشت که خداوند به پیامبر در عوض فرزندش (ابراهیم) عطا فرمود.
2 ـ کوثر عبارت است از حوض پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) که در روز قیامت افراد فراوانی اطراف آن گرد می آیند. پیامبر فرمود: کوثر نهری است که خداوند به من وعده فرمود و دارای خیر کثیر است. حوضی است که امت من در روز قیامت بر آن وارد می شوند. ظرف های آن (که تشنگان را سیراب می کند) به عدد ستارگان آسمان است.
3 ـ کوثر همان خیر کثیر است.
4 ـ کوثر همان نبوت و کتاب (قرآن) است.
5 ـ کوثر عبارت است از اصحاب و شیعیان فراوان.
6 ـ کوثر فراوانی نسل و فرزندان است؛ چنان که نسل پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) در ذریه ی او از فرزندان فاطمه (علیهاالسلام) بی شمار پدیده آمده و تا روز قیامت ادامه دارد.
7 ـ کوثر همان شفاعت است؛ چنان که از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است.
8- تیسیر قرآن و تخفیف شرایع و احکام است.
9- اسلام است.
10- توحید است.
11- علم و حکمت است.
12- فضائل رسول خدا (ص) است.
13- مقام محمود است.
14- نور قلب شریف رسول خدا (ص) است. و از این قبیل اقوالى دیگر که به طورى که از بعضى از مفسرین نقل شده بالغ بر بیست و شش قول است.
ابن مردویه از انس نقل کرده است که گفت: «بر رسول الله- صلى الله علیه و آله و سلم- داخل شدم و به من گفت: «به من کوثر داده شد» و من گفتم: یا رسول الله! کوثر چیست؟ گفت: «نهرى است در بهشت که پهنا و درازاى آن به اندازه فاصله میان خاور و باختر است، و هر کس از آن بنوشد تشنه نخواهد شد، و هر که از آن وضو بسازد هرگز کثیف نمى شود، از آن کسى که پیمان مرا شکسته یا یکى از اهل بیت مرا کشته باشد، نخواهد چشید». به همین سبب فخر رازى از این گفته یاد کرده و با آوردن بعضى از شواهد به تأیید آن پرداخته است. وى گوید: قول سوم این است که مقصود از کوثر اولاد او است، از آن روى که این سوره در نکوهش عیب گیران بر او به این که ابتر و بى پسر است آمد، پس معنى آن مى شود که: خدا به او نسلى مى بخشد که با گذشت زمان باقى مى مانند، و در نظر بیاورید که چه اندازه از اهل بیت او به قتل رسیدند و هنوز جهان آکنده از ایشان است، در صورتى که از بنى امیه کسى که مورد اعتنا باشد بر جاى نمانده است، و به آن توجه داشته باشید که چه اندازه از علما همچون باقر و صادق و کاظم و رضا- علیهم السلام- و نفس زکیه و امثال ایشان در میان اهل بیت وجود پیدا کرده است.
این پرسش باقى مى ماند که: آیا کوثر در قیامت حوض بزرگى در آستانه بهشت است یا نهر بزرگى در سراسر آن؟ شاید کوثر نهرى باشد که در آستانه بهشت ظاهر مى شود و در حوضى بزرگ مى ریزد.
انس گوید: رسول خدا (ص) روزى در وقتى که میان ما بود چرت و خواب مختصرى کرده سپس خندان سر مبارک خود را بلند کرد، پس گفتم چه چیز شما را خندانید اى رسول خدا (ص) فرمود، الآن بر من نازل شده سوره اى پس سوره کوثر را خوانده سپس فرمود، آیا میدانید کوثر چیست؟ گفتیم خدا و رسول او دانا هستند، فرمود آن نهریست که خدا آن را بمن وعده داده و داراى خیر فراوانست، آن حوض من است، روز قیامت امت من بر آن وارد میشوند، ظروف آن عدد ستارگان آسمان است پس جماعتى از ایشان مضطرب و پریشان و سرنگون بآتش میشوند، پس میگویم پروردگار من ایشان از امت منند، پس گفته میشود تو نمیدانى که اینها بعد از تو چه کردند، این روایت را مسلم بن حجاج قشیرى در کتاب صحیح خود روایت نموده است.
طبرسی (رحمه الله) ذیل آیه یاد شده پس از نقل اقوال مزبور می نویسد:
در کوثر احتمال همه مصادیق یاد شده می رود؛ زیرا خداوند سبحان خیر کثیر در دنیا به پیامبـر عطا فرمود و در آخرت نیـز وعـده داد. پـس می تـوان همه اقوال یاد شده را تفصیل این جمله "خیر کثیر فی الدارین" دانسـت.
به نقل امیرالمؤمنین (علیه السلام) پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: هر کس به حوض من ایمان نیاورد، حق تعالی او را بر حوض وارد نکند: "من لم یؤمن بحوضى فلا أورده الله حوضى".
ابن عباس گوید: چون آیه ی "إنا أعطیناک الکوثر" نازل شد و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) آن را برای مردم تلاوت کرد، علی بن ابی طالب (علیه السلام) عرض کرد: یا رسول الله اوصاف کوثر چیست؟ پیامبر فرمود: کوثر نهری است که از زیر عرش خداوند روان است، آب آن از شیر سفیدتر و از عسل شیرین تر و از کره نرم تر است، ریگ های آن زبرجد، یاقوت و مرجان است، گیاهش زعفران و خاک آن مشک خوشبوست، پایه های [جوشش گاه] آن زیر عرش خدای متعال است. پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) سپس دست به پهلوی علی (علیه السلام) زد و فرمود: همانا این نهر از من و تو و دوستداران تو بعد از من است.
امیرالمؤمنین (علیه السلام) می فرماید: من و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و عترت او بر حوض قرار داریم و هر کس ما را بخواهد باید گفتار ما را سرمشق گرفته و به کردار ماعمل کند؛ زیرا هر اهل بیتی نجیبی دارد و شفاعت از آن ماست و دوستداران ما نیز حق شفاعت دارند. بنابراین، برای ملاقات ما کنار حوض بشتابید و سبقت گیرید، همانا ما دشمنانمان را از حوض منع می کنیم و دوستان را از آب کوثر سیراب خواهیم ساخت. هر کس یک جرعه از آن بیاشامد هرگز تشنه نشود، حوض ما دارای دو آبراه است که از بهشت آبگیر می شود: یکی از چشمه "تسنیم" و دیگری از "معین". کناره های آن را زعفران پوشانده و ریگ های آن لؤلؤ و یاقوت است، این است حوض کوثر.
الکوثر، چون به معناى منبع و ماده جوشان و افزاینده است و قرینه اى براى تحدید آن در ظاهر آیه نیست، هر چیزى را شامل مى شود که از روح مخاطب گرامى سرچشمه گرفته. و شاید بقرینه عهد و خطاب، همان سرچشمه فیاض وحى و نبوت باشد که دیگر خیرات از موارد و آثار آنست. و آنچه مفسرین ذکر کرده اند- از قرآن، حکمت و علم، کثرت ذریه، علماء امت، کثرت پیروان، شفاعت- همین بیان آثار و موارد وحى و نبوت است که پیش از اینها به آن حضرت داده شده و فعل ماضى اعطینا، نیز دلالت بر همین دارد، قرآن از آثار همین کوثر وحى و استعداد آن است و خود کوثرى است که از آیات آن علم و معرفت مى جوشد و هر طالبى را به اندازه ظرفیتش سیراب مى گرداند، و تلاوت آیاتش اذهان و نفوس را از اوهام باطل و عادات و اخلاق پست پاک مى سازد و سرچشمه حکمت را از درون فطرتها جارى مى نماید: «یتلوا علیهم آیاته و یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمة»- این کتاب و حکمت که مورد اشاره آیه است و از سرچشمه تعلیم قرآن مایه مى گیرد، خود سرچشمه جوشان و خیر کثیرى است که به همه جوانب زندگى جارى مى شود: «و من یؤت الحکمة فقد أوتی خیرا کثیرا».
کتاب و حکمتى که قرآن پس از تزکیه تعلیم مى دهد، چشم عقل فطرى را به مبادى و نهایت جهان و طریق سلوک انسان و رازها و ریشه هاى آفرینش و اصول احکام باز مى نماید. قرآن با این طریق تعلیم، حس تحقیق و دریافت را در اذهان مردمان مستعد بیدار کرد و علوم و عقاید و اوهام جامد آنها را در هم شکست، و بسر چشمه معارف و ایمان پاک هدایتشان نمود و در این اذهان سرچشمه هایى گشود. مظهر دیگر و مثل کامل این کوثر، گفتار و رفتار و روش و اخلاق آن حضرت بود که براى همیشه سرچشمه ایمان و معرفت و حکمت و طریق زندگى و ابدیت است. و همین کوثر، از مجراى توارث و خون و تربیت خاصى در وجود امامان و ذریه پاکش جریان یافت و موجب تکثیر نسل او و هدایت خلق گردید. چنان که از یگانه دختر اطهرش- با آن همه دشمنى ها و کشتارها- فرزندانى با ایمان و غیور پدید آمدند و براى هدایت و نجات خلق بهر سو پراکنده و افزوده شدند و منشأ فیض و هدایت خلق در هر زمان گردیدند. و همچنین هر یک از علماى اسلام که وارث معارف قرآن و پیوسته بروح محمدى (ص) و وحى او مى باشند فرزندان روحى آن حضرت و شعبه اى از نهر کوثرند و لا یزال سرچشمه اصول و فروع اسلام از افکارشان منفجر شده بسوى فراگیرندگان جارى مى شود، چه مردم زمان آنها را بشناسند یا نشناسند. و چون این سرچشمه ها متصل به منبع فیاض وحى و داراى اصول روشن و فطرى مى باشد، همواره فطرتها و وجدانهاى پاک آنها را مى پذیرد و با فقد تبلیغ منظم و مجهز و با همه مشکلات و موانع، پیروان این آئین افزایش مى یابند. هدف نهایى امامت و رهبرى آن نیز گذراندن مسلمانان از مشکلات عادى زندگى و رساندن به سرچشمه کوثر مى باشد. حقیقت شفاعت در آخرت نیز نمودار همین کوثر و پیوستگى به آن است. اوصافى که در روایات از طرق مختلف، درباره حوض یا نهر کوثر شده، تمثیل و اشاراتى است از همین سرچشمه وحى و نبوت: عن النبى:"ما فى الجنة بستان الا و فیه من الکوثر نهر جارى ... ؛در بهشت بوستانى نیست مگر آنکه در آن از کوثر نهرى جارى است". نهر کوثر چنان که در بعضى روایات آمده، از زیر عرش جریان دارد و مبدء و نهایت آن بى پایان و نامحدود است. و هر کس به اندازه ظرفیت ذهن صاف و پاکش از آن دریافت و بهره اى دارد (شاید جمله- اوانیه من فضة- اشاره به این گونه ظرفیت یا نمودارى از آن باشد)- و چون معارف و علوم بشرى نیست که سرچشمه اش سطحى و پایان پذیر و دریافتش محدود و آلوده به شهوات و اوهام و ناگوار در ذوقها باشد. چون منبع کوثر از زیر عرش فرمانفرمایى پروردگار است و بصورت وحى جریان دارد، خروشان و پاک کننده و درهم شکننده و بالا برنده و گسترش یابنده و سازنده است و در هر جهت و هر ظرفى و پدیده اى مظهرى دارد، براى ظرفیتهاى قابل، خرمى و تحرک و کمال و نیرومندى و خوشى مى آورد و براى ظرفیتهاى ناقابل تباهى و افسردگى و زوال در بردارد. اینگونه آثار و نمودارها از مراتب و مجارى وحى رخ مى نماید، گرچه سرچشمه و کوثر آن از نظرهایى پنهان باشد- چه غریزى و محدود مانند وحى زنبور عسل باشد، یا عالى و عقلى چون وحى پیمبرى. از همین جهت که کوثر، اصل و منبع و مظاهرى دارد، مطلق آمده: إنا أعطیناک الکوثر ...

ساقی کوثر
1 ـ پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: "یا على أنت اخى و وزیرى وصاحب لوائى فى الدنیا والاخرة، وأنت صاحب حوضى، من أحبک أحبنى ومن أبغضک أبغضنى" یا علی تو برادر، وزیر و پرچمدار من در دنیا و آخرت هستی، تو صاحب حوض من هستی، آن کس که تو را دوست دارد مرا دوست داشته و هر کس با تو دشمنی ورزد با من دشمنی ورزیده است.
2 ـ عبدالله بن عمر گوید: پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) برای ما این چنین حدیث فرمود: وقتی در روز قیامت خداوند اولین و آخرین را گردآورد ندا دهنده ای که دور و نزدیک صدایش را می شنوند گوید: علی بن ابی طالب (علیه السلام) کجاست، علی مرتضی کجاست. در این حال علی (علیه السلام) را می آورند و حساب آسانی از او به عمل می آورند و دو حله سبز به او می پوشانند و از درخت طوبا عصایی به او می دهند و به او گفته می شود بر سر حوض بایست و هر که را خواهی سیراب و هر که را خواهی ممنوع کن.
3 ـ ابن عباس گوید پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود: من سید پیامبران و رسولان و برتر از فرشتگان مقرب هستم، اوصیای من سید اوصیای پیامبران و مرسلانند و ذریه ی من از ذریه ی پیامبران و رسولان برترند، اصحاب من، آنان که راه مرا می پویند از اصحاب پیامبران و مرسلان برترند، دختر من فاطمه سیده ی زنان جهانیان است، همسران پاک من مادران مؤمنان و امت من بهترین امت از مردمند، من بیشترین پیرو را در روز قیامت دارم و برای من حوضی است که عرض آن مابین بصری و صنعاء است. آبخوری های آن به عدد ستارگان آسمان است، جانشین و خلیفه ی من بر حوض، همان خلیفه ام در دنیاست. گفتند: یا رسول الله آن خلیفه کیست؟ فرمود: "إمام المسلمین وأمیرالمؤمنین ومولاهم بعدى على بن أبی طالب". او دوستانش را از آب کوثر می نوشاند و دشمنانش را ممنوع می گرداند... سپس فرمود: "من أحب علیا وأطاعه فى دار الدنیا ورد علی حوضى غدا وکان معى فى درجتى فى الجنة، ومن أبغض علیا فى دار الدنیا وعصاه لم أره ولم یرنى یوم القیامة"؛ کسی که علی را دوست دارد و در دنیا از او فرمانبرداری کند فردای قیامت کنار حوض کوثر بر من وارد می شود و همراه و هم درجه من در بهشت خواهد بود و کسی که علی (علیه السلام) را در دنیا دشمن دارد و نافرمانی کند او را، در روز قیامت مرا نخواهد دید و من هم او را نخواهم دید.
مـرحـوم صـدوق (رحمه الله) کـه پـایـه ی اعتقـاداتـش بـر متـن روایـات قرار دارد گوید: اعتقاد ما درباره ی حوض این است که حوض حق است. عرض آن به اندازه مابین "ایله و صنعاء" است. و آن حوض پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) است و دارای ابریق های بی شمار همچون ستارگان آسمان است. والی این حوض در روز قیامت علی بن ابی طالب (علیه السلام) است که دوستانش را از آب آن سیراب و دشمنانش را ممنوع می سازد. هر کس جرعه ای از این آب بیاشامد هیچ گاه تشنه نشود. البته آب و شراب بهشت به گونه ای است که نوشنده را از طعام نیز سیر می سازد.
مرحوم فیض می گوید: آنچه به ذهن خطور می کند این است که مثال کوثر در دنیا همان علم و حکمت و مثال ظرف های آن دانشمندان امتند. از این رو به خیر فراوان تفسیر شده است؛ زیرا خدای عزوجل می فرماید: "ومن یؤت الحکمة فقد أوتی خیرا کثیرا". سوره ی بقره، آیه ی 269 این تفسیر را، سخن پاره ای از دانشمندان عامه از امام صادق (علیه السلام) در تأویل این آیه تأیید می کند؛ زیرا فرمود: ما به تو در دلت نوری عطا کردیم که تو را به من (خدا) دلالت و از ماسوای من قطع کند: "إنا أعطیناک نورا فى قلبک دلک على وقطعک عما سواى". این دانشمند اهل سنت چنین ادامه داده است: این سخن امام صادق (علیه السلام) یک نحو اشاره ای است از نوع اشارات صوفیه و تفسیر آیه نیست.
فیض کاشانی در پاسخ می گوید: کسی که جام علم از پژوهشگاه تحقیق بیاشامد می داند که این اشاره امام صادق (علیه السلام) محققا به تفسیر باز می گردد (نه به اشارات صوفیانه) و هر دو به حسب معنا یکی است؛ چنان که مکرر فهمیدی که برای هر حقیقت در هر جایگاه صورت و مثالی است مخصوص، گرچه معنا یکی باشد. بنابراین، مثال کوثر اخروی همین نور علم است که در دل ها می تابد و انسان را از ماسوای خداوند قطع و تنها به او متصل می سازد. غرض آن که، بنابر مبنای دقیق که الفاظ برای ارواح معانی و اهداف آنها وضع شده، نه برای مصادیق خاص و افراد مخصوص، همه عناوین یاد شده می تواند مصادیق کوثر باشد.

 
 
 
 
 
 
 
 
 

ترجمه المیزان، ج‏20، ص: 638

ترجمه مجمع البیان، ج‏27، ص: 312

تفسیر هدایت، ج‏18، ص: 364

پرتوى از قرآن، ج‏4، ص: 278

تفسیر موضوعی آیة الله جوادی ج5 ص315

 
 
خیلی جالب و عالی بود ممنون

چهارشنبه 04 بهمن
زهرا
   
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
 
 

نعمتهای جسمانی بهشت (12)؛ چشمه تسنیم

نعمتهای جسمانی بهشت (2)؛ نهرها (1)

نعمتهای معنوی بهشت (7)؛ مقام رضوان (1)

 
 
 
 

ترجمه المیزان، ج‏20، ص: 638

ترجمه مجمع البیان، ج‏27، ص: 312

تفسیر هدایت، ج‏18، ص: 364

پرتوى از قرآن، ج‏4، ص: 278

تفسیر موضوعی آیة الله جوادی ج5 ص315

 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور