جستجو
     
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
نزول سوره های عبس، قدر و بروج
808
 
 

Tahoor_invitation

سوره ی عبس
محتوای آیات: در این سوره ابتدا افرادی که ثروتمندان را اکرام کرده و فقیران را به سمت می انگارند و یا ثروتمندان را بر فقران مقدم می شمارند مورد عتاب قرار گرفته اند. سپس اشاره ی مختصری به هدایتگری قرآن و ثبت بدن آن در عوالم فوق ماده داشته و بعد سخن از ناسپاسی انسان و خوار و پست بودن او در خلقتش داشته و امر می کند انسان را به تدبر در آیت افاقی. پس از این آیات صحبت از قیامت و اوضاع چند دسته از انسانها در آن روز نموده و سوره را به اتمام می رساند.
مکی یا مدنی بودن آیات: سوره ی حاضر، تمام آیاتش مکی است.
موضوعات تاریخی: در این سوره به موضوع تاریخی مهمی اشاره نشده و تنها اشاره ای به روی برگرداندن یکی از افراد بنی امیه- و بنا به برخی نقل ها رسول الله (ص)- از عبدالله ابن ام مکتوم دارد. این ماجرا- در مجمع البیان چنین نقل شده است!
[روزی عبدالله ابن ام مکتوم بر رسول الله (ص) وارد شد. آن جناب با عده ای اشراف جلسه داشت و ایشان را به دین توحید دعوت می کرد به امید اینکه مسلمان شوند. ابن ام مکتم عرض کرد: ای رسول خدا (ص) از قرآن برایم بخوان تا حفظ شوم و چون نابینا بود مکرر آن جناب را صدا می زد و متوجه صحبت آن حضرت با آن چندتن نبود این تکرار باعث شد ناراحتی و گرفته گی در سیمای پیامبر (ص) ایجاد گردد و چون ابن ام مکتوم مرتب کلام آن حضرت را قطع می کرد، رسول خدا (ص) در دل خود گمان کرد: حالا این چند نفر- از اشراف و بزرگان قریش- می گویند: پیروان او همه از قبیل ابن ام مکتوم و همه یا کوراند و یا برده اند لذا از او روی برگرداند... در اینجا بود که آیات اولیه ی سوره ی عبس خطاب به آن حضرت نازل شد]
تحلیل: در بررسی این ماجرا به چند نکته برمی خوریم که پذیرش روایات منقول از اهل سنت را دچار مشکل می کند.
1- در آیه خطاب صریحی به رسول الله (ص) یا هر شخص دیگری ندراد لاجرم نمی توان آنرا بطور قطع به رسول الله (ص) نسبت داد.
2- صفت ترش رویی و عبوس بودن در هیچ جای تاریخ به رسول اکرم (ص) نسبت داده نشده و حتی در برابر کفار نیز عبوس نبودند تا چه رسد در مقابل مومنین- البته در جنگ و.. در مقابل کفار غضبناک بودند و خشم فراوان داشتند ولی عبوس و چهره ی گرفته ای نداشتند.
3- در طول حیات شریف رسول الله (ص) سابقه نداشته ایشان دل اغنیا را بدست آورد. و از فقرا روی برگردانند و اصولا اخلاق ایشان چنین نبود، فلذا پذیرش این روایات مخالف با سیره ی ایشان کنیم مشکل است.
4- افکاری که در این روایت به رسول اکرم (ص) نسبت داده شده به هیچ عنوان با مقامات و روحیه ی توحیدی ایشان سازگار نیست. در این روایت و نظایر آن آمده است: [رسول خدا (ص) در دل خود گمان کرد حالا این اشراف می گویند: پیروان او (= محمد(ص)) همه از قبیل ام مکتوم بوده یا کوراند و یا برده می باشند]. این سخن اوج بی انصافی نسبت به رسول الله (ص) بوده و نشان از ناشناخته بودن ایشان در میان برخی از پیروانش دارد.
5- زشتی عمل مذکور نزد عقل معلوم بوده و نهی مولوی از آن تحصیل حاصل است بنابراین نیازی نبود آیات محل بحث نازل شوند مگر اینکه قائل شویم رسول الله (ص) – العیاذبالله- با آنکه عقلا درک کرده بود عبوس بودن آنهم در برابر فقرا و مساکین زشت و قبیح است اما با این وجود این عمل را مرتکب شده بنابراین موجب نهی ارشادی خداوند قرار گرفت.
روایات حاکی از نزول آیات عتاب در مورد مردی اموی:
در مجمع البیان بجز نقل فوق- در مورد آیات سوره ی عبس- روایتی از امام صادق (ع) نیز بدن مضمون آمده: (آن حضرت فرمود): این آیات در مورد مردی از بنی امیه نازل شده که در حضور رسول الله (ص) نشسته بود- و وقتی- ام مکتوم آمد، مرد اموی با دیدن او قیافه درهم کشید و ام مکتوم را کثیف پنداشته و دامن خود را جمع کرد. چهره اش را عبوس نموده و رویش را از او برگرداند- فلذا- خداوند (تبارک و تعالی) داستان او را در این آیات ذکر فرموده و عمل- زشتش- را توبیخ کرد].
با توجه به اشکالات وارده در مورد روایت پیشین، به نظر می آید این روایت که از امام صادق (ع) نقل شده است قابل پذیرش تر بوده و در نتیجه آیات اولیه ی سوره ی عبس بای سرزنش عتکن- همان مرد اموی- ناززل شده نه رسول الله (ص)

سوره ی قدر
محتوای آیات:
سوره ی محل بحث در مور شب قدر و نزول قرآن در آن شب می باشد
مکی یا مدنی بودن آیات: هر دو احتمال مکی یا مدنی بودن در این سوره وجود دارد.
موضوعات تاریخی: در این سوره به حادثه ی مهم تاریخی ای اشاره نشده.

سوره ی شمس
محتوای آیات: در این سوره پس از چندین مقسم مهم، خداوند متعال می فرماید: [بدرستیکه شخص تزکیه کننده ی نفس- و مودب کننده ی خود به آداب الهی- رستگار می شود و هر کس نفس خود را آلوده نمود زیانکار خواهد گشت]. سپس بعنوان نمونه قوم ثمود را مثال زده و به هلاکت ایشان اشاره می کند.
مکی یا مدنی بودن آیات: چون آیات محل بحث بعنوان تعریض و توبیخ اهل مکه نازل شده است معلوم می شود مکی است نه مدنی.
موضوعات تاریخی: در این سوره به موضوع تاریخی مهمی که به تاریخ اسلام مربوط باشد، اشاره نشده.

سوره ی بروج
محتوای آیات: در ابتدای این سوره به ماجرای اصحاب اخدود اشاره شده و سپس انذار و تبشیرهایی متوجه گروه کفار و مومنین می شود- هم در امم گذشته هم در امت اسلامی- سپس از خالق و مبدء معید بودن خداوند و برخی دیگر از صفات الهی سخن به میان آمده و در پایان اشاره ای به قوم فرعون و ثمود و پند نگرفتن مشرکان از ایشان شده و کلام با تایید و تعظیم قرآن پایان می یابد.
مکی یا مدنی بودن آیات: چون در این سوره مومنین تشویق به صبر در برابر شکنجه ها و به پاداش الهی وعده داده شده اند بنابراین سیاق آن سیاق آیات مکی بوده پس در مکه نازل شده است.
موضوعات تاریخی: در این سوره نیز مانند سوره ی قبل به موضوع تاریخی مهمی که مربوط به تاریخی اسلام باشد اشاره نشده.

 
 
 
 
 
 

1- جامع‌‌البیان فی تفسیر القران ج 30

2- ترجمه‌ی تفسیر المیزان ج 20

3- تفسیر قمی ج 2

 
   
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
 
 
 
 
 
 

1- جامع‌‌البیان فی تفسیر القران ج 30

2- ترجمه‌ی تفسیر المیزان ج 20

3- تفسیر قمی ج 2

 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور