جستجو
     
  
 
 
کتاب صوتی آه بر اساس ترجمه نفس المهموم
 
 
 
 
 
آثار و فوائد صبر و استقامت
2,518
 
 

Tahoor_invitation صبر که یکی از برترین صفات و رفتارهای اخلاقی است، آثار و منافع بسیار زیادی دارد که در این بحث به بیان برخی از آنها می پردازیم:

1- آشكارترین اثر صبر، نتیجه اى است كه تجربه گواه آن است. همه انسانها به تجربه دریافته اند كه صبر و ظفر قرین هم هستند و همه چیز، هم دنیا، هم آرمان های انسانی و هم مقاصد پست شرارت آمیز و خلاصه هرمقصدی برای هر کسی مطرح است، در گرو صبر و پایداری است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) در این باره فرموده اند: «لایعدم الصبور الظفر و ان طال به الزمان»: انسان شكیبا پیروزى را از دست نمى دهد، اگرچه زمانى طولانى بر او بگذرد. یکی از اموری که در توفیق یافتن انسان دخالت زیادی دارد و شرط موفقیت در کارها مخصوصا در کارهای بزرگ است، حوصله و صبر زیاد است. کم حوصلگی و کم صبری مانع است که انسان در یک کار مفید که متناسب با استعداد اوست مداومت کند، همه کارها را ناقص می گذارد و دائما از این شاخ به آن شاخ می پرد و از این کار به آن کار رو می آورد و در نتیجه هیچ کاری را به طور کامل انجام نمی دهد. بسیاری افراد دیده شده اند که استعداد یک کار علمی یا فنی و صنعتی یا ادبی و ذوقی را تا حد نبوغ دارند ولی در اثر از این شاخ به آن شاخ پریدن و از این کار به آن کار رو آوردن هیچ کار را به طور کامل انجام نمی دهند و حال آنکه دیگری که نیمی از نبوغ و استعداد او را ندارد، مثلا در دوره مدرسه همیشه از او عقب بوده، در اثر مداومت و صبر و حوصله زیاد ترقی و پیشرفتی می کند که موجب اعجاب همگان واقع می گردد. نمی توان به طور قطعی ادعا کرد که مخترعین و مکتشفین هر عصری با استعدادترین افراد آن عصر بوده اند، زیرا ممکن است افراد مستعدتری بوده اند ولی فاقد یک شرط دیگر بوده اند و آن حوصله و صبر زیاد است. صبر و حوصله است که دوست قدیمی ظفر و موفقیت است، در اثر صبر و حوصله است که نوبت ظفر می رسد.

2- از جمله آنها تربیت و تکامل نفس است. اگر انسان به خاطر فرمان خداوند مدتى در پیشامدهاى ناگوار و حوادث روزگار و در سختی عبادات و مناسك و تلخى ترك لذات گناهان، صبر كند؛ كم كم نفس عادت مى كند و تربیت شده و سختى تحمل مشاق بر آن آسان مى شود، و براى نفس ملكه ای راسخ و نورانی پیدا مى شود كه به واسطه آن از مقام صبر ترقى مى كند و به مقامات عالیه دیگر نایل مى شود. بلكه صبر در معاصى منشأ تقواى نفس شود، و صبر در طاعات منشأ انس به خداوند می گردد، و صبر در حوادث و بلایا منشأ رضا به قضاى الهى می شود. و این ها از مقامات بزرگ اهل ایمان، بلكه اهل عرفان، است.

3- یكى دیگر از نتایج صبر، این است كه انسان صبور از ارتكاب گناهانى همچون جزع بر قضاى خداوند ایمن است و بر صبورى خود پاداش مى گیرد؛ چنانچه امام علی (علیه السلام) می فرمایند: «ان صبرت جرى علیك القدر وانت مأجور، وان جزعت جرى علیك القدر وانت مأذور»: اگر شكیبایى كنى حكم خدا بر تو جارى مى شود و پاداش داده مى شوى و اگر بى تابى كنى [باز هم] تقدیر خدا بر تو جارى است (ولى گناه كرده اى). جزع و بی تابى فایده ای ندارد، بلكه ضررهایی هولناك و ایمان سوز به دنبال دارد، ولی صبر و بردبارى خودش داراى ثواب و اجری عظیم است، چنانچه امام صادق (علیه السلام) می فرمایند: «و كذلك الصبر یعقب خیرا، فاصبروا و وطنوا أنفسكم على الصبر توجروا »: همین طور صبر خیر را به دنبال می آورد. پس صبر كنید و مهیا كنید خود را برای صبر تا مزد داده شوید. و ایشان در حدیث دیگری فرمودند: «من ابتلى من المؤمنین ببلاء فصبر علیه، كان له مثل اجر ألف شهید»: كسى كه مبتلا به بلایى شود و صبر كند، براى او اجر هزار شهید است.

4- صبر، حوادث ناگوار را برای انسان آسان کرده و مشكلات را سهل مى نماید و عزم و اراده را قوت مى دهد. ولی جزع و بیتابى علاوه بر زشتی خودش و اینکه نشان دهنده ضعف نفس است، انسان را بى ثبات و اراده را ضعیف و عقل را سست مى كند. خواجه نصیر طوسی ( قدس سره) می فرماید: «صبر باطن را از بیتابى و اضطراب، و زبان را از شكایت، و اعضا را از كارهاى خلاف عادت نگهداری می كند ». و بر عكس انسان غیر صابر باطن و قلبش مضطرب و وحشتناك است و دلش لرزان و متزلزل است. و این خود بلایى است فوق بلیات و بالاترین مصیبتهاست كه سربار انسان مى شود و راحتى را از انسان سلب مى كند. اما صبر تخفیف مى دهد مصیبت را، و قلب غالب مى شود بر بلیات و اراده بر مصیبت های وارده غلبه پیدا می کند.

5- همین طور انسان غیر صابر و بى شكیب زبانش به شكایت پیش هر كس و ناكس باز می شود، و چنین شخصی علاوه بر رسوایى پیش مردم و معروفیت به سست عنصرى و كم ثباتى و افتادن از نظر خلق، نزد ملائكة الله و در درگاه قدس ربوبیت از ارزش مى افتد. انسانى كه از ولى نعمت خود، كه هزاران هزار نعمت از او دیده و همیشه مستغرق نعمتهاى اوست، یك بلا و مصیبت دید زبان به شكایت پیش خلق گشود، چه ایمانى دارد و چه تسلیمى در مقام مقدس حق دارد؟ پس درست است كه گفته شود كسى كه صبر ندارد ایمان ندارد. وقتى كه یك مصیبت پیشامد كرد یا یك درد و مرضى رو آورد، از خداوند تبارك و تعالى نزد خلق شکایت مى بریم و زبان اعتراض و كنایه گویى را باز كرده پیش كس و ناكس شكوه ها مى كنیم؛ كم كم این شكایتها و جزع و فزعها در نفس تخم بغض به خداوند و قضاى الهى مى كارد، و آن بتدریج سبز مى شود و قوت مى گیرد تا آنكه ملكه مى شود، بلكه خداى نخواسته صورت باطنی شخص، بغض به قضاى حق و دشمنى ذات مقدس می شود. آن وقت عنان از كف گسیخته شود و مهار اختیار از چنگ رها شده و انسان به هیچ وجه نمی تواند ضبط حال و خیال نماید و ظاهر و باطن رنگ دشمنى حق تعالى را می گیرد، و با یك پارچه بغض و عداوت خداوند مهربان و نعمت بخش از این عالم منتقل گردد و به شقاوت ابدى و ظلمت همیشگى دچار شود. پس، صحیح است كه مى فرماید وقتى كه صبر برود ایمان مى رود.

6- همچنین صبر دارای صورت برزخی ارزشمند و نیکویی است، چنانچه حضرت امام صادق (علیه السلام) فرمودند: «إذا دخل المؤمن [فى ] قبره، كانت الصلاة عن یمینه و الزكاة عن یساره و البر مطل علیه و یتنحى الصبر ناحیة، فإذا دخل علیه الملكان اللذان یلیان مساءلته، قال الصبر للصلاة و الزكاة و البر: دونكم صاحبكم، فإن عجزتم عنه فأنا دونه»: وقتى مؤمن داخل قبرش شود، نماز در سمت راست و زكات در سمت چپ او و نیكى و احسان مشرف بر او می باشد، و صبر به سمتی دور می شود. پس وقتى كه دو ملكى كه كارگزار سئوال از او هستند بر او داخل شوند، صبر به نماز و زكات و نیكویى می گوید: «بگیرید رفیق خود را. (یعنى همراهى كنید او را.) پس اگر شما از او عاجز شدید، من او را مى گیرم (همراهی می کنم).

7- كسى كه صبر مى كند خداوند دعاى او را مستجاب مى كند و مصیبت او را جبران مى كند. از پیامبر اكرم(صلى الله علیه و آله) روایت شده است: «ما من عبد مؤمن اصیب بمصیبة فقال ـ كما امره الله ـ "انا لله وانا الیه راجعون اللهم اجرنى فى مصیبتى واعقبنى خیرا منها" الا وفعل الله ذلك»: هر بنده مؤمنى كه بر او مصیبتى وارد آید و چنانكه خداوند او را فرمان داده است بگوید: ما از خداییم و به سوى او باز مى گردیم، خداوندا! مرا در این مصیبت پاداش ده و بهتر از این را برایم پیش آور، خداوند همانگونه با او عمل مى كند.

8- در قرآن كریم اثرى برتر و بالاتر از این براى صبر بیان شده است: « وبشر الصابرین الذین اذا اصابتهم مصیبة قالوا انا لله وانا الیه راجعون * اولئك علیهم صلوات من ربهم و رحمة و اولئك هم المهتدون»: آنها كه هرگاه مصیبتى به ایشان مى رسد مى گویند: ما از آن خداییم و به سوى او باز مى گردیم» * بر آنان درودها و رحمتى از پروردگارشان است و ایشان راه یافتگان هستند(بقره، 157 ـ 156). چه پاداش و اثرى بالاتر از اینكه درود و رحمت خداوند شامل حال انسان شود و هدایت یافتگى او به امضاى پروردگار رسد. صابران كه بر طاعات و معاصى شكیبایى مى كنند، آخرتى نیكو دارند و پاداشهاى بى حساب خداوند بر آنان مى بارد: «انما یوفى الصابرون اجرهم بغیر حساب»: بى تردید شكیبایان پاداش خود را فقط بى حساب دریافت می کنند (زمر، 10). کلمه «انما» که برای حصر به کار می رود در اینجا مربوط به «بغیر حساب» است پس معنای آیه شریفه این است كه: صابران اجرشان داده نمى شود، مگر اعطایى بى حساب.پس صابران بر خلاف سایر مردم به حساب اعمالشان رسیدگى نمى شود و اصلا نامه اعمالشان بازنمى گردد، و اجرشان همسنگ اعمالشان نیست. در آیه شریفه" صابران" هم مطلق ذكر شده و مقید به صبر در اطاعت و یا صبر در ترك معصیت و یا صبر بر مصیبت نشده پس شامل تمامی آنها می شود؛ هر چند كه صبر در برابر مصائب دنیا، بخصوص صبر در مقابل اذیت هاى اهل كفر و فسوق كه به مؤمنین مخلص و با تقوا مى رسد با مورد آیه منطبق است (ولی آیه مخصوص به موردش نمی شود بلکه شامل سایر موارد هم می شود). از امام صادق(علیه السلام)روایت شده است كه: «در روز قیامت دسته اى از مردم برمى خیزند و در مقابل در بهشت مى ایستند و آن در را مى كوبند. به آنان گفته مى شود كه: "شما چه كسانى هستید؟" آنان مى گویند: ما اهل صبر هستیم. به آنان گفته مى شود: بر چه چیز صبر كردید؟ مى گویند بر طاعت و معصیت خدا صبر كردیم. پس خداوند مى فرماید: راست گفتند آنان را به بهشت وارد كنید». امام صادق(علیه السلام)فرمودند: «این همان قول خداوند است كه فرمود: «انما یوفى الصابرون اجرهم بغیر حساب»». بنابراین صبر در برابر مصیبت ها و سختی ها، انسان را از محاسبه آخرت آسوده خاطر مى سازد. در حدیث قدسى آمده است كه خداوند فرمود: «اذا وجهت الى عبد من عبیدى مصیبة فى ذاته او ماله او ولده، ثم استقبل ذلك بصبر جمیل استحییت منه ان انصب له میزانا وانشر له دیوانا»: چون در ذات یا مال یا فرزند بنده اى از بندگان من مصیبتى روى كند و او با آن مصیبت به شكیبایى نیكو روبرو شود، از برپاداشتن میزان و گشودن دفتر محاسبه حیا مى كنم.

9- صبر در برابر بلایا باعث رشد انسان و ترقى او در مراتب كمال است. در روایتى از پیامبر اكرم (صلى الله علیه و آله) نقل شده است كه فرمودند: «ان الرجل لیكون له الدرجه عند الله ـ تعالى ـ لایبلغها بعمل حتى یبتلى ببلاء فى جسمه فیبلغها بذلك»: براى مرد (انسان) درجه اى نزد خداوند است كه با هیچ كارى بدان نمى رسد تا آنكه خداوند جسم او را به بلایى مبتلا مى سازد آنگاه بدان درجه به سبب آن بلا مى رسد.

10- صبر انسان را بهشتى مى كند. شیعه و سنی از رسول خدا (صلى الله علیه و آله) روایت کرده اند که آن حضرت فرمود: «الجنة محفوفة بالمکاره و الصبر، فمن صبر علی المکاره فی الدنیا دخل الجنة؛ و جهنم محفوفة باللذات و الشهوات، فمن أعطی نفسه لذتها و شهوتها دخل النار»: راه بهشت مشحون و مملو است از ناگواریها و شکیبائی در برابر آنها، کسی که در دنیا بر مشکلات راه خدا صبر کند و با نفس خود مجاهده کند و در مقابل ناملایمات شکیبائی ورزد داخل بهشت می شود؛ ولی راه جهنم پر است از شهوات و لذات، کسی که در مقابل خواسته های نفس أماره سر تسلیم فرود آورد و آنچه نفسش از شهوات از او بخواهد به او بدهد عاقبتش آتش خواهد بود. از این حدیث شریف میتوان استفاده کرد که تمام اعمالی که انسان انجام میدهد باید بر اساس حق باشد، و عمل نمودن طبق حق قدری مشکل است. اگر انسان بخواهد در دنیا شرافتمندانه زندگی کند و کردار خود را بر پایه فضیلت و پاکی قرار دهد، و در مقابل خداوند و اطاعت أوامر او سستی نورزد، و در هنگام توانگری به کمک مردم بشتابد و با ریاضت های شرعی خود را ادب کند، سراسر زندگی انسان مواجه با ناگواریها شده و مرد خدا باید با قدم راستین در این میدان مجاهده گام بردارد. چون اینها راه بهشت و رضوان و مقدمه طهارت و تهذیب نفس است؛ و تا نفس پاک نشود و مهذب نگردد، وصول به بهشت امکان پذیر نخواهد بود.

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

آموزه های بنیادین علم اخلاق اسلامی، محمود فتحعلی خانی ،ج1، درس 22

ترجمه الميزان، ج‏17، ص: 371- 372

چهل‏حديث ،امام خمینی(ره) ،ص: 261-265

گفتاری در باب صبر، آیت الله سید علی خامنه ای،ص 67-73

معادشناسی،علامه تهرانی،ج1،ص 124-120

 
 
باسلام و سپاس مطاب مورد استفاده واقع شد

يكشنبه 23 تير
مژده
 
ممنون مطالب خوبی بود

پنجشنبه 19 بهمن
مریم
   
 
کاربر گرامی، این بخش اختصاص دارد به نظر شما درباره موضوع مطرح شده، در صورتی که نیاز به سئوال یا بحث و گفتگو در رابطه با موضوع مربوطه را دارید، از طریق سایت کاربران (my.tahoor.com) اقدام نمایید.
 
 
 
 

صبر و توکل، عامل سعادت

پاداش های اخروی صابران

صبر و ظفر

آثار فردی و روانی صبر و استقامت

 
 
 
 

آموزه های بنیادین علم اخلاق اسلامی، محمود فتحعلی خانی ،ج1، درس 22

ترجمه الميزان، ج‏17، ص: 371- 372

چهل‏حديث ،امام خمینی(ره) ،ص: 261-265

گفتاری در باب صبر، آیت الله سید علی خامنه ای،ص 67-73

معادشناسی،علامه تهرانی،ج1،ص 124-120

 
 
 
 
 
 
   
 
 
 
 
کلیه حقوق متعلق است به موسسه فرهنگی جام طهور